نگهداری از دندانهای شیری به صورت اصولی ؛ پایه سلامت دهان و دندان کودک
دندان های شیری، برخلاف تصور رایج، تنها دندان های موقتی و کم اهمیت نیستند. این دندان ها نقش اساسی در تغذیه صحیح، رشد فک و صورت، تکلم درست و هدایت رویش دندان های دائمی دارند. بی توجهی به سلامت دندان های شیری می تواند پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت برای کودک به همراه داشته باشد؛ از درد و عفونت گرفته تا نامرتبی دندان های دائمی در آینده. به همین دلیل، آگاهی والدین از اصول مراقبت، تغذیه مناسب و پیشگیری از پوسیدگی دندان های شیری اهمیت ویژه ای در نگهداری از دندانهای شیری دارد.
چرا نگهداری از دندانهای شیری اهمیت دارد؟
دندان های شیری به عنوان راهنما برای رویش دندان های دائمی عمل می کنند. در صورتی که این دندان ها زودتر از موعد به دلیل پوسیدگی یا عفونت از دست بروند، دندان های مجاور به سمت فضای خالی حرکت می کنند. در نتیجه، فضای کافی برای رویش صحیح دندان دائمی باقی نمی ماند و کودک در آینده با مشکلاتی مانند نامرتبی دندان ها یا نیاز به درمان های ارتودنسی مواجه می شود.
جهت مطالعه درباره فلورایدتراپی اصفهان کلیک کنید.
از سوی دیگر، پوسیدگی دندان های شیری می تواند به سرعت به عصب دندان برسد و باعث درد، عفونت و اختلال در تغذیه کودک شود. این مشکلات نه تنها کیفیت زندگی کودک را کاهش می دهند، بلکه ممکن است رشد طبیعی او را نیز تحت تاثیر قرار دهند.
اصول روزانه نگهداری از دندانهای شیری
مراقبت از دندان های شیری باید از ماه های ابتدایی زندگی آغاز شود. حتی قبل از رویش اولین دندان، تمیز نگه داشتن دهان کودک اهمیت دارد.
نکات کاربردی مراقبت روزانه:
-
پس از هر بار شیر دادن، به ویژه در نوزادان، می توان لثه ها و دندان های تازه روییده را با یک گاز استریل مرطوب تمیز کرد.
-
از حدود دو سالگی، آموزش مسواک زدن به کودک توصیه می شود. این آموزش باید به صورت تدریجی، با الگوی صحیح و همراهی والدین انجام شود.
-
استفاده از مسواک مناسب سن کودک و مقدار بسیار کم خمیردندان مخصوص کودکان ضروری است.
-
ایجاد عادت مسواک زدن از سنین پایین، تاثیر مستقیمی بر سلامت دهان و دندان در سال های بعدی زندگی دارد.
برای محافظت بیشتر از دندانهای شیری و دائمی کودکان، میتوانید دربارهی فیشور سیلانت در کودکان بیشتر بخوانید.
نقش تغذیه در سلامت دندان و نگهداری از دندانهای شیری
تغذیه کودک یکی از مهم ترین عوامل موثر در پیشگیری یا ایجاد پوسیدگی دندان است. در سال های اخیر، مصرف تنقلات شیرین و فرآوری شده به شکل نگران کننده ای افزایش یافته و این موضوع سلامت دندان کودکان را به شدت تهدید می کند.
در گذشته، بسیاری از کودکان از مواد غذایی طبیعی مانند مغزها استفاده می کردند. این خوراکی ها علاوه بر ارزش غذایی بالا، به دلیل بافت نسبتا سفت، به تمیز شدن سطح دندان ها نیز کمک می کردند.
نوشیدنی ها و مواد غذایی مناسب
برای کاهش خطر پوسیدگی، بهتر است نوشیدنی ها و خوراکی های زیر در برنامه غذایی کودک جایگزین شوند:
-
آب و شیر ساده
-
آب سبزیجات طبیعی بدون افزودن شکر
-
لبنیات ساده و بدون قند افزوده
در مقابل، نوشیدنی های شیرین و اسیددار، به ویژه نوشابه های گازدار، باید به طور کامل از رژیم غذایی کودکان حذف شوند.
شیر، قطره آهن و پوسیدگی دندان
شیر یکی از ارکان اصلی تغذیه نوزادان تا دو سالگی است و سرشار از مواد مغذی ضروری می باشد. با این حال، قند طبیعی موجود در شیر، به ویژه در صورت تماس طولانی مدت با دندان ها، می تواند زمینه ساز پوسیدگی شود. خواباندن کودک با شیشه شیر یا شیر دادن مکرر در طول شب بدون تمیز کردن دندان ها، خطر پوسیدگی دندان های قدامی را افزایش می دهد.
قطره آهن به خودی خود عامل پوسیدگی نیست، اما به دلیل ایجاد رنگ و زبری روی سطح دندان، می تواند باعث تجمع پلاک میکروبی و گیر غذایی شود. بنابراین پس از مصرف قطره آهن، تمیز کردن دندان ها یا دادن کمی آب به کودک توصیه می شود.
مواد قندی؛ حذف یا مدیریت؟
محروم کردن کامل کودکان از مواد قندی نه عملی است و نه ضروری. نکته مهم، نوع ماده قندی و مدت زمان ماندگاری آن در دهان است.
مواد قندی چسبنده و پرخطر:
-
گز، سوهان، پاستیل
-
لواشک، تافی، آبنبات
-
بیسکوئیت های چسبنده و شکلات های سفت
این مواد به دلیل چسبندگی بالا، مدت طولانی روی دندان باقی می مانند و شرایط ایده آلی برای فعالیت باکتری های پوسیدگی زا فراهم می کنند.
برای مشاوره با بهترین متخصص دندانپزشکی کودکان اصفهان کلیک کنید
گزینه های کم خطرتر (در حد اعتدال):
-
کیک و شیرینی تر
-
بستنی بدون روکش شکلاتی
-
ژله، ماست میوه ای
-
شکلات های نرم و عسل بدون موم
پس از مصرف هر نوع ماده قندی، مسواک زدن یا حداقل شستشوی دهان با آب توصیه می شود.
نحوه ایجاد پوسیدگی دندان در کودکان
مینای دندان اولین و مهم ترین سد دفاعی دندان در برابر پوسیدگی است. زمانی که کودک مواد قندی مصرف می کند، باکتری های موجود در دهان از این قندها تغذیه کرده و اسید تولید می کنند. این اسید به تدریج باعث حل شدن مینای دندان می شود.
در صورت ادامه این روند، پوسیدگی به عاج و سپس به عصب دندان می رسد و آسیب های جدی و گاه غیرقابل جبران ایجاد می کند. به همین دلیل، کاهش زمان تماس مواد قندی با دندان ها نقش کلیدی در پیشگیری از پوسیدگی دارد.
عوارض نوشابه های گازدار در نگهداری از دندانهای شیری
نوشابه های گازدار ترکیبی از اسیدهای قوی و مقادیر بالای شکر هستند. این نوشیدنی ها می توانند باعث:
-
تخریب شدید مینای دندان
-
افزایش سریع پوسیدگی های دندانی
-
تشدید حساسیت دندان ها
علاوه بر عوارض دهانی، مصرف مداوم نوشابه های گازدار با مشکلات سیستمیک مانند افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار و کاهش تراکم استخوانی نیز ارتباط دارد. به همین دلیل، مصرف این نوشیدنی ها برای کودکان به هیچ عنوان توصیه نمی شود.
پیشگیری تخصصی از پوسیدگی دندان های شیری
علاوه بر رعایت بهداشت روزانه و تغذیه سالم، اقدامات پیشگیرانه دندانپزشکی نقش مهمی در حفظ سلامت دندان های شیری دارند.
روش های موثر پیشگیری:
-
فلورایدتراپی برای افزایش مقاومت مینای دندان
-
فیشورسیلانت تراپی جهت محافظت از شیارهای عمیق دندان ها
-
ترمیم به موقع دندان های شیری در صورت وجود پوسیدگی
-
انجام معاینات دوره ای منظم هر ۳ تا ۶ ماه یک بار
تشخیص زودهنگام پوسیدگی و مراجعه به دندانپزشک کودکان، از پیشرفت بیماری و نیاز به درمان های پیچیده جلوگیری می کند.
چه زمانی باید به دندانپزشک کودکان مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به دندانپزشک کودکان ضروری است:
-
تغییر رنگ یا قهوه ای شدن دندان ها
-
درد، حساسیت یا بی قراری کودک هنگام غذا خوردن
-
شکستگی یا لب پریدگی دندان
-
بوی نامطبوع دهان مداوم
مراجعه منظم، حتی در صورت نبود علائم، بهترین راه برای حفظ سلامت دهان و دندان کودک است.
نتیجه گیری
دندان های شیری پایه سلامت دهان و دندان در تمام طول زندگی هستند. مراقبت صحیح، تغذیه آگاهانه و مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان می تواند از بسیاری از مشکلات دندانی در آینده پیشگیری کند. والدینی که از سنین پایین به بهداشت دهان کودک توجه می کنند، نه تنها از درد و ناراحتی های زودرس جلوگیری می کنند، بلکه زمینه لبخندی سالم و ماندگار را برای فرزند خود فراهم می سازند. سلامت دندان های شیری، سرمایه ای ارزشمند برای سلامت دندان های دائمی است.
